Openwater zwemmen: warm en zichtbaar blijven
Buitenwater vraagt twee dingen die in een zwembad niet spelen: je moet zichtbaar zijn en je moet je warmte kunnen vasthouden. Onder de 15 °C is het water in Nederland en België bovendien koud genoeg om een koudeschokreactie op te wekken, en die overkomt ook geoefende zwemmers.
Watertemperatuur en wat je aantrekt
| Temperatuur | Kleding | Aandacht |
|---|---|---|
| boven 22 °C | Gewoon zwempak | Zon en zichtbaarheid |
| 18-22 °C | Zwempak, eventueel rashguard | Kort blijven bij wind |
| 15-18 °C | Wetsuit 3/2 mm of shorty | Handen en voeten koelen snel af |
| 12-15 °C | Wetsuit 4/3 mm, muts | Zwemtijd beperken |
| onder 12 °C | Alleen met ervaring en begeleiding | Koudeschok; zeer korte sessies |
Een neopreen muts scheelt meer dan een dikker pak: via het hoofd verlies je een groot deel van je warmte. Neopreen sokken en handschoenen zijn onder de 15 °C geen luxe.
Bij plotseling contact met koud water treedt onwillekeurig hijgen op en versnelt de hartslag. Dat duurt één tot drie minuten en is de reden dat mensen water binnenkrijgen. Ga daarom altijd langzaam het water in, blijf staan tot je ademhaling rustig is en zwem pas daarna weg van de kant. Heb je hart- of longklachten, overleg dan eerst met je arts.
Zichtbaarheid
- Felgekleurde badmuts — oranje, geel of roze; wit en zwart vallen op water weg.
- Zwemboei — een opblaasbare boei aan een riem om je middel. Je sleept hem achter je aan, hij hindert nauwelijks en maakt je van veraf zichtbaar. In veel boeien kun je een telefoon en sleutels droog meenemen.
- Zwem nooit alleen, en zeker niet buiten bewaakte zones. Spreek af waar je in en uit het water gaat.
- Kijk naar boten en vaargeulen. Vanuit een boot ben je op waterniveau vrijwel onzichtbaar.
Wetsuit kiezen
Een wetsuit werkt doordat er een dunne waterlaag tussen pak en huid blijft staan die door je lichaam wordt opgewarmd. Zit het pak ruim, dan spoelt die laag continu door en isoleert het niets. Een zwemwetsuit verschilt van een surfwetsuit: hij is soepeler in de schouders en heeft meer drijfvermogen in de benen, zodat je horizontaler ligt.
| Dikte | Toepassing | Let op |
|---|---|---|
| 2 mm (shorty) | 18-22 °C | Armen en benen vrij |
| 3/2 mm | 15-19 °C | Meest gebruikte dikte in Nederland |
| 4/3 mm | 12-16 °C | Beperkt de armslag iets |
| 5/4 mm | onder 13 °C | Alleen met ervaring |
De eerste cijfers geven de dikte op romp en benen, het tweede die bij de armen. Voor wedstrijdregels rond wetsuits, zie triathlon: van trisuit tot wetsuitregels.
Waarom openwater anders is dan een baan
Wie in een zwembad probleemloos een kilometer zwemt, kan in buitenwater na tweehonderd meter uit het ritme raken. Dat komt door een opeenstapeling van kleine verschillen: er is geen lijn op de bodem, geen muur om af te zetten, geen constante temperatuur en geen vlak wateroppervlak. Daarbij komt dat je bij elke ademhaling golfslag kunt binnenkrijgen, wat je ademritme verstoort. Begin daarom altijd rustiger dan je gewend bent en bouw de afstand in stappen op, ook als je zwembadconditie ruim voldoende is.
Oriënteren
Zonder lijn op de bodem zwem je zonder te corrigeren binnen honderd meter tientallen meters uit koers. Til daarom elke zes tot tien slagen je ogen net boven water — alleen de ogen, niet je hele hoofd — en zoek een vast punt aan de oever: een gebouw, een boom, een boei. Oefen dit eerst in een zwembad, want het kost energie en verstoort je ritme.
Voor buitenwater is een zwembril met een groter zichtveld en een getinte of spiegelende lens prettiger dan een smalle trainingsbril; zie zwembril kopen.
Waar je zwemt
In Nederland en Vlaanderen zijn er officiële zwemwaterlocaties die in het badseizoen worden gecontroleerd op onder meer bacteriën en blauwalg. Die locaties zijn te vinden op de zwemwaterkaarten van de overheid, met per plek de actuele status en eventuele waarschuwingen. Zwemmen buiten die locaties is niet overal toegestaan en niet overal verstandig — denk aan vaargeulen, sluizen, stuwen en oevers met sterke stroming.
| Punt | Waarom |
|---|---|
| Officiële zwemwaterlocatie | Water wordt gecontroleerd; vaak toezicht |
| Geen vaargeul of veerverbinding | Vanaf een boot ben je vrijwel onzichtbaar |
| Bekende in- en uitstapplek | Uitstappen is met koude handen lastiger |
| Geen blauwgroene waas op het water | Mogelijke blauwalg |
| Niet direct na hevige regen in de stad | Riooloverstort kan het water vervuilen |
Wat je verder aantrekt
Naast het pak zelf maken drie kleine dingen het verschil tussen een prettige en een korte zwembeurt.
| Item | Vanaf | Effect |
|---|---|---|
| Neopreen muts | onder 16 °C | Grootste warmtewinst per euro |
| Neopreen sokken | onder 15 °C | Voeten koelen als eerste af |
| Neopreen handschoenen | onder 14 °C | Handen; kost wel gevoel voor het water |
| Twee badmutsen over elkaar | 16-18 °C | Goedkoop alternatief voor neopreen |
| Oordopjes | Naar behoefte | Koud water in het oor geeft duizeligheid |
Bij aanhoudende oor- of evenwichtsklachten na koud water is de huisarts de aangewezen persoon.
Beginnen in het voorjaar
Wie in het voorjaar begint, bouwt de gewenning aan koud water geleidelijk op naarmate het water opwarmt — dat is aanzienlijk prettiger dan in september in twaalf graden starten. Begin met korte sessies van vijf tot tien minuten en verleng die stapsgewijs. Ga altijd langzaam het water in, wacht tot je ademhaling rustig is en zwem pas dan weg van de kant. Zwem nooit alleen en blijf binnen bewaakte of bekende zones.
| Temperatuur | Zonder wetsuit | Met wetsuit |
|---|---|---|
| 20-24 °C | 30-60 min | langer |
| 17-20 °C | 15-30 min | 45-60 min |
| 14-17 °C | 5-15 min | 30-45 min |
| 10-14 °C | enkele minuten | 15-30 min |
Dit zijn richtwaarden; hoe snel jij afkoelt hangt af van lichaamsbouw, gewenning en weersomstandigheden. Rillen, verwarring of tintelende handen zijn signalen om er direct uit te gaan.
Wetsuit passen
Een wetsuit die te ruim zit, isoleert niet; een wetsuit die te strak zit, beperkt je armslag en je ademhaling. Controleer vier punten: de nek moet sluiten zonder te knellen, de polsen en enkels moeten strak zijn, er mogen geen luchtbellen of plooien in de onderrug zitten, en je moet beide armen volledig boven je hoofd kunnen strekken zonder dat het pak in je nek trekt. Kies op borstomvang, lichaamslengte én gewicht, volgens de tabel van het model. Voor wedstrijdregels rond wetsuits, zie triathlon: van trisuit tot wetsuitregels.
Na afloop
- Kleed je binnen enkele minuten om; je koelt na het uitstappen nog verder af.
- Trek eerst een muts en een warme trui aan, daarna pas de rest.
- Drink iets warms; dat werkt vooral psychologisch, maar helpt tegen rillen.
- Spoel je wetsuit en zwemkleding uit met zoet water en droog ze binnenstebuiten in de schaduw; zie zwempak drogen.
Een set droge kleding, een handdoek en een muts in een dry bag maken het verschil tussen een prettige nazit en twintig minuten rillen. Wat er verder mee kan, staat in zwemtas inpakken.
Waterkwaliteit
Officiële zwemwaterlocaties in Nederland en Vlaanderen worden in het badseizoen gecontroleerd op onder meer blauwalg en bacteriën; actuele waarschuwingen staan op de zwemwaterkaarten van de overheid. Zwem niet in stilstaand water met een groene of blauwe waas, en niet direct na hevige regenval in stedelijk gebied. Bij klachten na het zwemmen — maag- en darmklachten, huiduitslag, koorts — is de huisarts de aangewezen persoon.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke temperatuur heb je een wetsuit nodig in open water?
Onder ongeveer 18 °C wordt een wetsuit voor de meeste mensen noodzakelijk bij zwemsessies van twintig minuten of langer. Tussen 15 en 18 °C volstaat vaak een 3/2 mm pak, tussen 12 en 16 °C een 4/3 mm. Onder de 12 °C zwem je alleen met ervaring, begeleiding en zeer korte sessies.
Wat is koudeschok en hoe voorkom je het?
Koudeschok is een onwillekeurige reactie op plotseling koud water: je hapt naar adem en je hartslag versnelt, één tot drie minuten lang. Het is de belangrijkste reden dat mensen water binnenkrijgen. Ga langzaam het water in, blijf staan tot je ademhaling rustig is en zwem pas daarna weg van de kant.
Waarom een zwemboei bij openwater zwemmen?
Omdat je op waterniveau vanuit een boot vrijwel onzichtbaar bent. Een felgekleurde boei aan een riem om je middel sleep je achter je aan zonder dat het je hindert, en hij maakt je van veraf zichtbaar. In veel boeien kun je bovendien je telefoon en sleutels droog meenemen.
Hoe blijf ik in het open water rechtdoor zwemmen?
Til elke zes tot tien slagen alleen je ogen net boven water en zoek een vast punt aan de oever, zoals een gebouw of een boei. Til niet je hele hoofd op: dan zakken je heupen en verlies je snelheid. Oefen deze beweging eerst in het zwembad, want hij verstoort je ritme.